LIBJU-BHUMJU

कुमार विवेकानन्द मिश्र  १ असोज २०८३, बिहीबार  १ दिन पहिले जब राज्यले सबै भाषालाई सम्मान, संरक्षण र सार्वजनिक जीवनमा समान अवसर प्रदान गर्छ; तब भाषिक विविधता नै समावेशीकरण, अपनत्व र राष्ट्रिय एकताको आधार बन्न पुग्छ । विविध भाषाले राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउँछ । भाषिक समानताले ती विविधतालाई एकताको सूत्रमा बाँध्छ । नेपालको भाषिक विविधता राष्ट्रिय एकताको बलियो आधार हो । हरेक भाषाको आफ्नो छुट्टै पहिचान र अस्तित्व छ । आफ्नै भाषामा बोल्न, लेख्न र पढ्न पाउनु हरेक भाषाभाषीको अधिकार हो । नेपालको भाषिक विविधतालाई अङ्गीकार गरी गोरखापत्र दैनिकले भाषिक समावेशीकरणतर्फ पाइला चालेको आज १९ वर्ष पूरा भएको छ । विसं १९५८ वैशाख २४ गते प्रकाशन प्रारम्भ भएको १०६ वर्षपछि २०६४ असोज १ देखि गोरखापत्र दैनिकमा ‘नयाँ नेपाल पृष्ठ’ अन्तर्गत बहुभाषिक सामग्री प्रकाशन सुरु भयो । समावेशीकरणतर्फको यात्रा २० औँ वर्षमा प्रवेश गरेको छ । अहिले नेपालीबाहेक विभिन्न ४९ भाषाका पाठ्यसामग्री गोरखापत्रले प्रकाशन गर्दै आएको छ ।  विसं २०६२/६३ को ऐतिहासिक जनआन्दोलनको सफलता र विस्तृत शान्ति सम्झौतापछि मुलुकमा लोकतन्त्र पुनर्स्थाप...

  राजकुमार दिक्पाल   २७ भदौ २०८३ १३:५८ | Saturday, September 12, 2026   ‘तपाईँ खासमा किन लाहुर नगएको?’ मलाई सोधिने यस्तो प्रश्नको जवाफ मैले धेरै पटक दिइसकेँ। यस्ता प्रश्न सोध्ने पनि अधिकां‌श लेखक नै छन्। म वा मेरो अनुहारले कलम समाएकोमा अचम्भित रहेछ, हाम्रो समाज। म एउटा लाहुरेको छोरो, तर म लाहुर गइनँ, यो मेरो आफ्नै रुचि वा स्वतन्त्रता हो। एकपटक चलचित्रकर्मी नवीन सुब्बाको प्रवचन सुन्ने अवसर पाएको थिएँ, नेपाली अनुहारबारे। उनी भन्दै थिए, ‘दक्षिणतिरबाट नभई उत्तरतिरबाट नेपालमा चलचित्रको अधिक प्रभाव परेको भए नेपालमा सुन्दर अनुहार भनेर कस्तो अनुहारलाई मानिन्थ्यो होला? नेपालमा शासकहरूले मान्ने गरेको देवता पनि धेरैजसो दक्षिणतिरैबाट भित्रिए, उनीहरूको रूपाकृतिमा कुँदिएको आँखा र नाकजस्तै हुनेहरू मात्रै सुन्दर हुने भन्ने भाष्य यहाँ स्थापित हुन पुग्यो।’ सुब्बाले सत्य भने कि कुण्ठा पोखे? यतातिर यसो विचार गरी हेर्छु। आफ्नै अनुभूतिका नाङ्लोमा राखेर उनका भनाइ निफन्ने प्रयास गर्छु। के साँच्चै माछाको जस्तो गोलाकार आँखा र तेलको धाराजस्तो सुलुत्त परेको नाकले मात्रै नेपाली भाष्यमा सुन्दरताक...

  लक्की चौधरी  ५ भदौ २०८३, शुक्रबार  २ हप्ता पहिले शेयर गर्नुहोस: 47 Shares फन्ट परिवर्तन गर्नुहोस: नेपाल बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देश हो । जातीय विविधताले भरिएको देश भएकाले यहाँ मातृभाषाका वक्ता र पाठक धेरै छन् । १४२ जाति रहेको नेपालमा १२४ भाषा बोलिने गरेको जनगणना २०७८ को तथ्याङ्क छ । अध्ययन अनुसार कुल जनसङ्ख्याको ४४.९ प्रतिशतले सम्पर्क भाषा खस नेपाली बोल्छन् । बाँकी ५५.१ प्रतिशतले आफ्नै मातृभाषामा सञ्चारको काम गर्छन् । यसर्थ खस नेपाली र अङ्ग्रेजीमा मात्र पत्रकारिता गरेर सबैका लागि पत्रकारिता गरेको मान्न सकिँदैन । स्थानीयस्तरमा दूरदराजका नागरिकका लागि सूचनाको स्रोत मातृभाषा पत्रकारिता नै हो । मातृभाषा पत्रकारिताको पहुँच जन जनमा छ । स्थानीय सरकार जस्तै मातृभाषा पत्रकारिताले स्थानीय नागरिकलाई सुसूचित गर्ने गरेको छ । त्यही कारण मातृभाषा पत्रकारिताको आज पनि आवश्यकता छ । यसको प्रवर्धनमा सरकारको लगानी आवश्यक छ ।   लेख्य रूपमा प्रयोग हुने भाषा नेपालमा बोलिने १२४ भाषामध्ये १६ भाषा मात्र लेख्य परम्परामा बढी प्रयोगमा छन्; जसमा नेपाली, मैथिली, भोजपुरी, थारू, तामाङ, नेपाल ...

  गोरखापत्र अनलाइन  ६ भदौ २०८३, शनिबार  २ हप्ता पहिले शेयर गर्नुहोस: 41 Shares फन्ट परिवर्तन गर्नुहोस: ‘न जि लः खः न जि सुपाँय हे खः छुं मखुगु छु खः, जि वहे खः ’ (‘न त म पानी नै हुँ, न म बादल नै  केही नहुनुमा जे छ, हो, त्यही नै हुँ म’) यिनै निर्गुण भावका सर्जक दुर्गालाल श्रेष्ठ बिते । उनका जे जति भौतिक साकार स्वरूप थिए, अब हामीबिच रहेनन् । विसं १९९१ साउनमा जन्मेका श्रेष्ठले २०८३ साउन ३१ गते सदाका लागि विश्राम लिए । अब केवल स्मृति मात्र ! ९३ वर्षका जीवनकालमा आठ दशकभन्दा बढी उनले सिर्जनामै बिताए । अविरल, अश्रान्त अक्षरयात्रामा समर्पित एउटा निष्ठावान् पात्र थिए उनी ।  आफ्नो जन्मथलो काठमाडौँको न्हैकन्तलासँगै बाङ्गेमुढा टोलको पाटीमा प्रत्येक साँझ पण्डितद्वारा कथा वाचन गरिन्थे, विसर्जनसँगै टीका र प्रसादका लागि भर्खरकी यौवना भक्तजनमाझ पुग्थिन् । माथामा टीका लगाइदिँदा उनको कोमल हातको स्पर्शमै मोहित हुने ठिटो थिए दुर्गालाल । चुपचाप एकोहोरो प्रेमभावको त्यस अनुभूतिले उनको हृदयलाई कलिलो अवस्थामै भावुक बनाइदियो । केही जागरुक स्थानीय युवाका जमातले त्यसताका गठन गरिएको एक सव्रि...

  चेतना बदल्ने पर्व विवेक ढुङ्गेल  १२ भदौ २०८३, शुक्रबार  १ हप्ता पहिले शेयर गर्नुहोस: 50 Shares फन्ट परिवर्तन गर्नुहोस: श्रावण शुक्ल पूर्णिमा नेपाली सांस्कृतिक जीवनको केवल जनै फेर्ने तिथि होइन, यो स्मरण, संस्कार, कृतज्ञता, आत्मशुद्धि र पुनःसङ्कल्पको दिन हो । यज्ञोपवीत, ऋषितर्पणी, उपाकर्म, रक्षाबन्धन, श्रावणी, गुँही पुन्ही, क्वाँटी पुन्ही तथा विभिन्न स्थानीय लोकपरम्पराले एउटै पूर्णिमालाई बहुआयामिक सांस्कृतिक उत्सव बनाएका छन् । हिमालको गोसाइँकुण्डदेखि काठमाडौँ उपत्यकाको गुँही पुन्ही र ब्याँचा नकेगुसम्म, वैदिक ऋषिस्मरणदेखि तराई–मधेशको रक्षाबन्धन र भारतका विभिन्न भूभागका क्षेत्रीय परम्परासम्म यो पर्व नेपालको भौगोलिक, जातीय, भाषिक र सांस्कृतिक विविधतालाई एउटै भावनात्मक सूत्रमा बाँध्ने जीवित सभ्यता हो । ‘यज्ञोपवीतं परमं पवित्रं’– यो मन्त्र केवल नयाँ धागो धारण गर्ने मन्त्र होइन; पवित्रता, आयु, बल, तेज र उत्तरदायित्वको सङ्कल्प हो । तीन सूत्रलाई परम्पराले ब्रह्मा–विष्णु–महेश्वर, सत्व–रजस्–तमस्, ज्ञान–कर्म–उपासना, भूर्र–भुवः–स्वः तथा ब्रह्मचर्य–गृहस्थ–वानप्रस्थ जस्ता विभिन्न त्रयस...