Posts

मातृभाषा पत्रकारिताको आयाम

Image
  लक्की चौधरी  ५ भदौ २०८३, शुक्रबार  २ हप्ता पहिले शेयर गर्नुहोस: 47 Shares फन्ट परिवर्तन गर्नुहोस: नेपाल बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देश हो । जातीय विविधताले भरिएको देश भएकाले यहाँ मातृभाषाका वक्ता र पाठक धेरै छन् । १४२ जाति रहेको नेपालमा १२४ भाषा बोलिने गरेको जनगणना २०७८ को तथ्याङ्क छ । अध्ययन अनुसार कुल जनसङ्ख्याको ४४.९ प्रतिशतले सम्पर्क भाषा खस नेपाली बोल्छन् । बाँकी ५५.१ प्रतिशतले आफ्नै मातृभाषामा सञ्चारको काम गर्छन् । यसर्थ खस नेपाली र अङ्ग्रेजीमा मात्र पत्रकारिता गरेर सबैका लागि पत्रकारिता गरेको मान्न सकिँदैन । स्थानीयस्तरमा दूरदराजका नागरिकका लागि सूचनाको स्रोत मातृभाषा पत्रकारिता नै हो । मातृभाषा पत्रकारिताको पहुँच जन जनमा छ । स्थानीय सरकार जस्तै मातृभाषा पत्रकारिताले स्थानीय नागरिकलाई सुसूचित गर्ने गरेको छ । त्यही कारण मातृभाषा पत्रकारिताको आज पनि आवश्यकता छ । यसको प्रवर्धनमा सरकारको लगानी आवश्यक छ ।   लेख्य रूपमा प्रयोग हुने भाषा नेपालमा बोलिने १२४ भाषामध्ये १६ भाषा मात्र लेख्य परम्परामा बढी प्रयोगमा छन्; जसमा नेपाली, मैथिली, भोजपुरी, थारू, तामाङ, नेपाल ...

काव्यमहर्षि दुर्गालाल

Image
  गोरखापत्र अनलाइन  ६ भदौ २०८३, शनिबार  २ हप्ता पहिले शेयर गर्नुहोस: 41 Shares फन्ट परिवर्तन गर्नुहोस: ‘न जि लः खः न जि सुपाँय हे खः छुं मखुगु छु खः, जि वहे खः ’ (‘न त म पानी नै हुँ, न म बादल नै  केही नहुनुमा जे छ, हो, त्यही नै हुँ म’) यिनै निर्गुण भावका सर्जक दुर्गालाल श्रेष्ठ बिते । उनका जे जति भौतिक साकार स्वरूप थिए, अब हामीबिच रहेनन् । विसं १९९१ साउनमा जन्मेका श्रेष्ठले २०८३ साउन ३१ गते सदाका लागि विश्राम लिए । अब केवल स्मृति मात्र ! ९३ वर्षका जीवनकालमा आठ दशकभन्दा बढी उनले सिर्जनामै बिताए । अविरल, अश्रान्त अक्षरयात्रामा समर्पित एउटा निष्ठावान् पात्र थिए उनी ।  आफ्नो जन्मथलो काठमाडौँको न्हैकन्तलासँगै बाङ्गेमुढा टोलको पाटीमा प्रत्येक साँझ पण्डितद्वारा कथा वाचन गरिन्थे, विसर्जनसँगै टीका र प्रसादका लागि भर्खरकी यौवना भक्तजनमाझ पुग्थिन् । माथामा टीका लगाइदिँदा उनको कोमल हातको स्पर्शमै मोहित हुने ठिटो थिए दुर्गालाल । चुपचाप एकोहोरो प्रेमभावको त्यस अनुभूतिले उनको हृदयलाई कलिलो अवस्थामै भावुक बनाइदियो । केही जागरुक स्थानीय युवाका जमातले त्यसताका गठन गरिएको एक सव्रि...

चेतना बदल्ने पर्व

Image
  चेतना बदल्ने पर्व विवेक ढुङ्गेल  १२ भदौ २०८३, शुक्रबार  १ हप्ता पहिले शेयर गर्नुहोस: 50 Shares फन्ट परिवर्तन गर्नुहोस: श्रावण शुक्ल पूर्णिमा नेपाली सांस्कृतिक जीवनको केवल जनै फेर्ने तिथि होइन, यो स्मरण, संस्कार, कृतज्ञता, आत्मशुद्धि र पुनःसङ्कल्पको दिन हो । यज्ञोपवीत, ऋषितर्पणी, उपाकर्म, रक्षाबन्धन, श्रावणी, गुँही पुन्ही, क्वाँटी पुन्ही तथा विभिन्न स्थानीय लोकपरम्पराले एउटै पूर्णिमालाई बहुआयामिक सांस्कृतिक उत्सव बनाएका छन् । हिमालको गोसाइँकुण्डदेखि काठमाडौँ उपत्यकाको गुँही पुन्ही र ब्याँचा नकेगुसम्म, वैदिक ऋषिस्मरणदेखि तराई–मधेशको रक्षाबन्धन र भारतका विभिन्न भूभागका क्षेत्रीय परम्परासम्म यो पर्व नेपालको भौगोलिक, जातीय, भाषिक र सांस्कृतिक विविधतालाई एउटै भावनात्मक सूत्रमा बाँध्ने जीवित सभ्यता हो । ‘यज्ञोपवीतं परमं पवित्रं’– यो मन्त्र केवल नयाँ धागो धारण गर्ने मन्त्र होइन; पवित्रता, आयु, बल, तेज र उत्तरदायित्वको सङ्कल्प हो । तीन सूत्रलाई परम्पराले ब्रह्मा–विष्णु–महेश्वर, सत्व–रजस्–तमस्, ज्ञान–कर्म–उपासना, भूर्र–भुवः–स्वः तथा ब्रह्मचर्य–गृहस्थ–वानप्रस्थ जस्ता विभिन्न त्रयस...

शताब्दी यात्रामा त्रिचन्द्र

Image
सुमन्त घिमिरे  १२ भदौ २०८३, शुक्रबार  १ हप्ता पहिले नेपालकै उच्च शिक्षाको पहिलो केन्द्र त्रिभुवन चन्द्र कलेजको स्थापना विसं १९७५ भदौ १२ मा भएको थियो । यही दिन दरबार स्कुलको मजलिस घरबाट अध्ययन अध्यापनको श्रीगणेश भएकाले सोही दिनलाई यस संस्थाले आफ्नो स्थापना दिवस मान्छ । सरकारी कलेजका रूपमा स्थापना गरिएको यस संस्थाको नाम तत्कालीन राजा त्रिभुवन र प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरको नामबाट राखिएको थियो । पछि यसको नाम त्रिचन्द्र कलेज राखियो । विसं २०३० मा त्रिविको आङ्गिक भएपछि त्रिचन्द्र बहुमुखी क्याम्पस भनिन्छ । त्रिचन्द्रमा पूर्णकालीन अध्यापक २५१ र कर्मचारी ७८ गरी जम्मा ३२९ जनशक्ति रहेका छन् । विज्ञान तथा प्रविधि र मानविकी तथा सामाजिक विज्ञानमा गरी जम्मा २४ वटा विभाग छन् । यी विभागका विभिन्न शैक्षिक कार्यक्रममा लगभग सात हजार पाँच सय विद्यार्थी पठनपाठन गर्दै आएका छन् ।  राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरले नेपालमा उच्च शिक्षाका निमित्त एउटा कलेज आवश्यक भएको महसुस गरी स्थापना गर्ने निर्णय गरेका थिए । त्रिचन्द्र कलेज स्थापना हुनुका कारण  तत्कालीन नेपालको राजनीतिक, सामाजिक तथा अन्तर्राष...

समाज : मिलचोकको कुचोदेखि रोम्दुको पुलसम्म: स्थानीयलाई श्रममा जोड्दै ‘श्रम संस्कृति’

Image
  शिवप्रसाद ढुंगाना   जेठ २७, २०८३ बुधबार १०:५३:४७ ओखलढुङ्गा :  गत पुस ५ गते ओखलढुङ्गाको सदरमुकामस्थित सिद्धिचरण नगरपालिका-११ मिलचोकमा कुचो समातेर सुरु भएको एउटा सामान्य सरसफाइ अभियानले अहिले जिल्लाभरि विकासको नयाँ आयाम ल्याउने अनुमान कसैले गरेको थिएन। पुस १२ गते धरान उपमहानगरपालिकाका प्रमुख हर्क साम्पाङ आफैँ ओखलढुङ्गा ओर्लिएर आमसभा गरेपछि जिल्लामा जुन ‘श्रम संस्कृति’को बीउ रोपिएको थियो, त्यो अहिले १८ औँ हप्तामा आइपुग्दा बृहत् बन्दै गएको छ। यसको अगुवाइ श्रम संस्कृति पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताहरूले गरिरहेका छन्। अहिले जिल्लाका गाउँ-गाउँमा विकासका लागि राज्यको मुख ताक्ने पुरानो परिपाटी भत्किएको छ। सरकारी बजेट र योजनाहरूमा श्रमदान गर्न उदासीन देखिने नागरिकहरू अचेल श्रम संस्कृति पार्टी ओखलढुङ्गाले चलाएको अभियानमा भने कुटो, कोदालो र साबेल बोकेर सहभागिता जनाउन थालेका छन्। 'हामीले अपिल गर्दा कार्यकर्ता र मतदाताबाहेक अरू नागरिक पनि सहभागी हुनुहुन्छ,' जिल्ला अध्यक्ष दर्वाराज राईले अनुभव सुनाए। पार्टीका कार्यकर्ता, समर्थक र आम सर्वसाधारणको उत्साहजनक सहभागिताका कारण यो अभियान अहिल...