LIBJU-BHUMJU

  गोरखापत्र अनलाइन  ७ चैत २०८२, शनिबार नेपालले अबको सम्भवतः एकसाताभित्र प्रधानमन्त्रीका रूपमा बालेन्द्र (बालेन) शाहलाई पाउने छ । पहिलो पटक मतदानमा सहभागी युवादेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म सबैका लोकप्रिय ३५ वर्षीय बालेनलाई चुनावी प्रचारमै प्रधानमन्त्रीका रूपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले अगाडि सारेको थियो । बालेनलाई रास्वपाले प्रतिनिधि सभाको संसदीय दलका नेता चुनेपछि उहाँ नेपालको प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त हुनुहुने छ । उहाँ रास्वपाका १८२ सांसदका मात्र होइनन्, २७५ जनाकै सारथि हुनुहुन्छ । नवनिर्वाचित सांसदहरूले शपथ लिन भने बाँकी नै छ । नवनिर्वाचित सांसदहरूले कुन–कुन भाषामा शपथ लिनुहोला ? कस्ता–कस्ता पोसाकमा सजिनु होला ? यतिखेरको जिज्ञासा हो यो ।  विगतमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको प्रमुखमा निर्वाचित भएपछि २०७९ जेठ १६ गते बालेनले नेपाली र नेपालभाषा (नेवारी) मा शपथ लिनुभएको थियो । उहाँ शपथग्रहण समारोहमा दौरा, सुरुवाल र भादगाउँले टोपी लगाएर सहभागी हुनुभएको थियो । उहाँको शपथको व्यहोरा यस्तो थियो : ‘मुलुक र जनताप्रति पूर्ण बफादार रही सत्य निष्ठापूर्वक प्रतिज्ञा गर्छु । ईश्वर, जनताक...

अर्जुन आचार्य शनिबार, २३ फागुन २०८२, १८ : ३२ विराटनगर । नेपाली राजनीतिको एउटा अध्याय अन्त्य भएको छ भने नयाँ युगको सूत्रपात भएको छ । झापा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ५, जसलाई नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको अभेद्य किल्ला मानिन्थ्यो । त्यसलाई परिवर्तनको लहर बोकेका बालेन्द्र (बालेन) शाहले ध्वस्त पारिदिए । एउटा निर्वाचनबाहेक २०४८ सालदेखि निरन्तर विजयी हुँदै आएका पूर्वप्रधानमन्त्री ओली यसपटक आफ्नै गढमा ४९ हजार ६१४ मतको फराकिलो मतान्तरले पराजित भएका छन् । हिजोसम्म विपक्षीलाई लज्जास्पद पराजयको स्वाद चखाउँदै आएका उनी यसपटक आफैँ अप्रत्याशित हार बेहोर्न विवश बने । निर्वाचन आयोगले घोषणा गरेको अन्तिम मतपरिणाम विवरण अनुसार बालेन्द्र शाहले ६८ हजार ३४८ मत ल्याउँदा एमाले अध्यक्ष ओलीले १८ हजार ७३४ मतमात्रै पाए । नयाँ पुस्तामा लोकप्रिय बनेका बालेन्द्र शाहले काठमाडौँ महानगरको प्रमुख पद छोडेर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को घण्टी चुनाव चिह्न लिँदै झापा–५ मा पाइला टेक्दा धेरैले यसलाई ‘जोखिमपूर्ण कदम’ मानेका थिए । तर, नतिजाले सबैलाई चकित बनाएको छ । निर्वाचनको अन्तिम सँघारमा भने धेरैले बालेन्द्र शा...

  नेपाल आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष रेशम गुरुङ लगायत । तस्बिर : केशब गुरुङ  ९ फागुन २०८२, शनिबार काठमाडौँ, फागुन ९ गते ।  नेपालका आदिवासी जनजाति समुदायको मतृभाषा संरक्षण प्रयासमा सामान्य जनचेतना अभिवृद्धिदेखि विश्वविद्यालयसम्म अध्ययन, अध्यापनको अभ्यास भएको सरोकारवालाले बताएका छन् ।  अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस – २०२६ को अवसरमा शनिबार नेपाल आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानद्वारा काठमाडौँमा आयोजित ‘मातृभाषा संरक्षणमा समुदायबाट भएका असल अभ्यासहरुको प्रस्तुती’ विषयक कार्यक्रममा सरोकारवालाले सो कुरा बताएका छन् ।  नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्राज्ञ सदस्य त्रैलोक्यमान बनेपालीले नेपालमा एक सय २४ भाषाभाषी रहेको भन्दै यसको संरक्षणका लागि शब्दकोश निर्माण, शैक्षिक व्याकारण लेखन लगायतका विभिन्न काम भएको जानकारी दिनुभयो । मातृभाषा संरक्षणका लागि थप पहल आवश्यक रहेको उहाँको भनाइ छ । याङ्छेन भोटेका अनुसार हालसम्म भोटे भाषाको कुनै पनि लिखित दस्तावेज निर्माण तथा सामग्री प्रकाशन भएको छैन । भाषा संरक्षणका लागि मौखिक रुपमा गीतसंगीतको माध्यमबाट र...

  आदिबासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष रेशम गुरुङ । २७ माघ २०८२, मङ्गलबार काठमाडौं, माघ २७ गते ।   आदिबासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष रेशम गुरुङले नेपाल आदिवासी ज्ञान सम्मेलन २०८२ केवल औपचारिक प्राज्ञिक कार्यक्रम मात्र नभइ आदिवासी ज्ञान, विज्ञान, दर्शन, अनुभव र अभ्यासको जीवित संगम बन्न पुगेको अनुभूति भएको बताउनुभएको छ ।  रजत जयन्तीको अवसरमा माघ २५ देखि २७ गतेसम्म सञ्चालन भएको सम्मेलनको उदघाटन राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले गर्नुभएको थियो । सम्मेलनको समापन मन्तव्य राख्दै उपाध्यक्ष गुरुङले सो कुरा बताउनुभयो । “ज्ञानको आदान–प्रदान, धरोहरको संरक्षण र भविष्यको निर्माण” भन्ने मूल नाराका साथ आयोजना गरिएको ज्ञान सम्मेलनको सफलताले गौरव अनुभूति भएको उहाँले बताउनुभयो । “आज हामी8 यहाँ केवल एउटा सम्मेलन वा महोत्सवको औपचारिक समापन गर्न एकत्रित भएका  होइनौँ, आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानको २५ वर्षे संस्थागत यात्राको समीक्षा, आदिवासी ज्ञान प्रणालीको पुनर्पुष्टि र भविष्यका लागि ज्ञानको माध्यमबाट दृष्टि र दिशा निर्माण गर्न पनि उभिएका छौ...

२६ माघ, काठमाडौं । आदिवासी जनजातिको मौलिक ज्ञान, संस्कृति, परम्परा र पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न आदिवासी ज्ञान सम्मेलन आयोजना गरिएको छ । राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति विकास प्रतिष्ठान (एनएफडीन)ले काठमाडौँ महानगरपालिका, एफएओ नेपाल र डब्लुडब्लुएफ नेपालको सहकार्यमा राष्ट्रिय सभा गृहमा सम्मेलन आयोगना गरेको हो । आइतबारदेखि सुरु भएको सम्मेलन मंगलबारसम्म चल्नेछ । एनएफडीनले रजत जयन्तीको अवसरमा पारेर सम्मेलन आयोजना गरेको हो । ‘ज्ञानको साझा प्रदान, धरोहरको संरक्षण, भविष्यको निर्माण’ भन्ने मूल नारासहित सुरु भएको सम्मेलनको राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शुभारम्भ गरेका हुन् । कार्यक्रममा गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्याल पनि सहभागी भएका थिए । उनले समृद्ध नेपाल निर्माणमा सामाजिक सद्भाव र सहअस्तित्वको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुने बताए । यस ज्ञान सम्मेलनमा सरकार संविधानको मर्मअनुरुप समावेशी सिद्धान्त कार्यान्वयन गराउन कटिबद्ध रहेको पनि उनको भनाइ छ । प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष रेशम गुरुङले आदिवासी जनजातिको पुर्ख्यौली ज्ञान, सीपको संरक्षण र प्रवर्धन गर्ने उद्देश्यले तीन दिने सम्मेलन आयोजना गरिएको जानकारी दिए । तीन दिने...

  फाल्गुन ९, २०८२ सुरेश किरण काठमाडौँ — एक पटक नेपाली मिडियामा कुसुन्डा भाषाका अन्तिम वक्ता राजामामाको खुब चर्चा चलेको थियो । एउटा मर्नै लागेको भाषाका अन्तिम वक्ता थिए उनी, जसको मृत्युपछि सिंगो भाषा मर्नेवाला थियो । जहाँसम्म कुसुन्डाको भाषिक परिवार पहिल्याउने प्रसंग छ, यो कुन भाषिक परिवारअन्तर्गत पर्छ भनेर खट्याउनै नसकिरहेको अवस्थामा ‘यदि कुसुन्डा मरे एउटा भाषा मात्रै होइन, भाषाको एउटा पूरा परिवारै मर्ने’ खतरा थियो । त्यसैले राजामामामाथि एउटा सिङ्गै भाषिक परिवार बचाउनुपर्ने दबाब थियो । वि.सं. २०७८ को जनगणनाअनुसार, नेपालमा १२४ भाषा बोल्नेहरू छन् । यीमध्ये ४६ वटा भारोपेली भाषा परिवारअन्तर्गत पर्छ, ७२ वटा भोट बर्मेली भाषा परिवारअन्तर्गत, तीन वटा आग्नेय परिवारअन्तर्गत र एउटा भाषा द्रविङ परिवारअन्तर्गत पर्छ । कसुन्डा चाहिँ कुन परिवारभित्र पर्छ ? अहिलेसम्मै ठम्याउन सकिएको छैन । त्यसैले भाषा वैज्ञानिकहरू यसलाई ‘एकल परिवार’ (चूडामणि बन्धु) वा ‘कुसुन्डा परिवार’ (माधवप्रसाद पोखरेल) पनि भन्ने गर्छन् । अर्थात् एउटै भाषाको एउटा परिवार । त्यसैले यो संसारकै लागि अनौठ...