बीर नेम्वाङ : मुन्धुमी मूलुकको ज्यूँदो इतिहास
राजकुमार दिक्पाल १२ आश्विन २०८१, शनिबार १० : ३७ बजे फक्ताङलुङ हिमाल उसैगरी अविचल उभिएको छ, युगौँदेखि । याक्थुङ (लिम्बू)हरुको आस्थाको यो यस्तो धरोहर हो, जसले मुन्धुममा बर्णित घटना वा स्थानको दिशा निर्धारण गर्छ । फक्ताङलुङदेखि तल, फक्ताङलुङदेखि माथि, फक्ताङलुङदेखि दायाँ तथा फक्ताङलुङदेखि बायाँ भनेर मुन्धुममा घटना वा स्थानको वर्णन गरिएको पाइन्छ । श्रुतिशास्त्रमा आधारित मुन्धुम लिम्बूहरुको मूल दार्शनिक आधार हो । ‘मुन्धुम’ शब्दकोे ब्यूत्पतिबारे मुन्धुमविद् वैरागी काइँला बाहेक कसैले पनि यसको निरुपण गर्न सकेका छैनन् । उनले मुन्धुम शब्दलाई फुटाएर यसको अर्थ पर्गेल्ने प्रयास गरेका छन् । यस लेखकसँगको संवादमा काइँलाले उल्लेख गरेअनुसार ‘मुन् थुम्’ शब्दको अप्रभंस नै मुन्धुम् हो । लिम्बू भाषामा मुन् (मुम्–मा) को अर्थ हल्लनु वा गतिशील हुनु भन्ने अर्थ लाग्छ । यस्तै थुम् (थुम्–मा)को अर्थ बलियो हुनु वा कठिन हुनु भन्ने अर्थ लाग्छ । यसरी हेर्दा लिम्बूहरुको सामाजिक, सांस्कृतिक तथा आध्यात्मिक जीवन गतिशील, बलियो तथा कठीन किसिमबाट अगाडी बढिरहेको भन्ने अर्थ खुलाउन सकिन्छ । त्यहीँ भएर आजसम्म लि...
